Kendini başkalarıyla kıyaslamak, görünümden ilişkilere kadar alanlarda ortaya çıkabilir. Kıyasın ne zaman başladığını ve ne düşündürdüğünü fark etmek önemlidir.
Bir arkadaşınızın evini gördükten sonra kendi yaşamınızı eksik bulabilir, bir sosyal medya paylaşımının ardından ilişkinizi sorgulamaya başlayabilirsiniz. Başkasının deneyimine bakmak bazen fikir verir; bazen de kendi hayatınız hakkında sert bir yargıya dönüşür. Bu yazı görünüm, ilişkiler ve gündelik yaşam üzerinden kıyaslamayı ele alır. Mezuniyet veya kariyer sıralaması yapmaz. Amaç başka insanları hiç fark etmemek değildir. Hangi bilgiden hangi sonuca ulaştığınızı ve kendi ihtiyaçlarınızın nerede geri planda kaldığını anlamaya yardımcı olmaktır.
Kıyaslama Hangi Anlarda Devreye Girer?
Kıyaslama belirli kişilerle veya belirli anlarda daha görünür olabilir. Yorgun olduğunuzda, bir konuda hayal kırıklığı yaşadığınızda ya da çevrenizden eleştiri duyduğunuzda başkasının hayatı farklı bir anlam kazanabilir. Bu olasılıkların sizin deneyiminize uyup uymadığına bakın. Yakın bir örnekte ne gördünüz, o gün hangi koşullardaydınız ve kendiniz hakkında ne düşündünüz? Genel bir 'Hep kıyaslıyorum' ifadesi yerine bu ayrıntılar daha somut bilgi verir.
Kıyasın alanını da ayırabilirsiniz. Birinin görünümü, sosyal çevresi, ev düzeni veya ilişkisi farklı beklentileri harekete geçirebilir. Hepsinin altında aynı ihtiyaç olduğunu varsaymayın. Birinde kabul görme, diğerinde yakınlık veya dinlenme isteği bulunabilir. Bunlar hazır açıklamalar değildir; kendi deneyiminizde araştırılabilecek sorulardır. Hangi alanın sizi daha çok etkilediğini görmek, tek seferde bütün hayatınızı değiştirme baskısını azaltabilir.
Başka birinin deneyiminden ilham almak ile kendinizi değersiz saymak arasında fark vardır. Bir arkadaşınızın yaptığı yemeği deneyebilirsiniz; bunu yapamamanızın iyi bir arkadaş olmadığınızı gösterdiğini düşünmeniz ise daha geniş bir yargıdır. Kıyasın ne işe yaradığını inceleyin: Bir fikir mi edindiniz, kendi ihtiyacınızı mı gördünüz, yoksa bütün kendilik değerlendirmeniz olumsuz bir sıralamaya mı dönüştü?
Görünen Hayat İle Yaşanan Hayat Nasıl Ayrılır?
Bir fotoğraf veya kısa anlatı, kişinin yaşamının bütününe karşılık gelmez. Bir tatil paylaşımında gördüğünüz şey belirli bir andır; o kişinin diğer günlerini, koşullarını veya ilişkideki bütün deneyimini bilmezsiniz. Bu, gördüğünüz güzel anın sahte olduğu anlamına gelmez. Eksik bilgiyi kabul etmek için başkasının hayatını kötü göstermeniz gerekmez. Yalnızca görünen parçayla bütün yaşamı aynı şey saymamak önemlidir.
Örneğin bir çiftin birlikte yaptığı etkinliği gördüğünüzde kendi ilişkinizde yakınlığa ihtiyaç duyduğunuzu fark edebilirsiniz. Buradan 'Onların ilişkisi her zaman iyi, bizimki tamamen yetersiz' sonucuna geçmek ise başka bir değerlendirmedir. Gerçek ihtiyacınızı konuşmakla, başka bir ilişkinin bilinmeyen bütününü ölçüt almak aynı şey değildir. Kendi ilişkinizde nelerin yaşandığı ve ne istediğiniz somut örneklerle ele alınabilir.
Benzer biçimde görünüm kıyaslarında ışık, açı, seçilmiş görüntü veya paylaşılmayan koşullar bulunabilir. Bunların varlığı hakkında her fotoğraf için kesin bir iddiada bulunmak gerekmez. Bildiğiniz bilgi sınırlı olabilir. Kendi bedeninizi başka birinin tek görüntüsü üzerinden değerlendirdiğinizde hangi ölçütün devreye girdiğine bakabilirsiniz. Rahatsızlık yoğun ve sürekli hale geliyorsa genel internet önerileri yerine kişisel değerlendirme düşünülmelidir.
Kıyaslama Kendimiz Hakkındaki Yorumları Nasıl Etkiler?
Kıyas bazen bir özellikten bütün kişiliğe uzanır. 'Onun evi daha düzenli' gözleminden 'Ben hayatını yönetemeyen biriyim' sonucuna geçebilirsiniz. İki cümlenin kapsamı farklıdır. Bir alışkanlığınızı değiştirmek istemeniz mümkündür; fakat tek bir alan bütün değerinizi tanımlamaz. NHS'nin benlik saygısı bilgilendirmesi de kişinin kendisine yönelik olumsuz inançlarını fark etmeye ve bunları dayandığı bilgilerle değerlendirmeye yer verir.
Kendinize kullandığınız dili somutlaştırın. 'Gerideyim', 'Yetersizim' veya 'Herkes benden daha iyi' dediğinizde hangi alanı ve hangi ölçütü kastediyorsunuz? Ölçütün kimden geldiğini ve sizin için gerçekten önemli olup olmadığını düşünün. Başkasının önceliği sizin yaşam koşullarınızla aynı olmayabilir. Aynı görünen bir sonucun arkasında zaman, destek veya sorumluluklar açısından farklı koşullar bulunabilir.
Kıyasladığınızı fark edince kendinize bir kez daha kızmak da mümkündür. 'Bunu düşünmemeliydim' demek yerine o anda neye ihtiyaç duyduğunuzu anlamaya çalışabilirsiniz. Bir başkasının güzel deneyimini görmek sizde üzüntü yaratmış olabilir; bu duygu o kişiyi sevmediğinizi tek başına göstermez. Duyguyu, yorumu ve sonrasında ne yaptığınızı ayrı ele almak, kendiniz hakkında hızlı hükümler vermemenize yardımcı olabilir.
Kendi Ölçütlerimize Nasıl Dönebiliriz?
Kendi ölçütünüze dönmek, dış dünyadan bütünüyle kopmak değildir. Bir alanda sizin için neyin anlamlı olduğunu belirlemekle başlayabilir. Evinizin başkasının fotoğrafına benzemesi mi, yoksa içinde rahat dinlenebileceğiniz bir alan bulunması mı önemli? Bu iki hedefin gerektirdiği adımlar farklı olabilir. Kendinize sorduğunuz soru değiştiğinde, hangi düzenlemenin size gerçekten yararlı olacağını daha açık değerlendirebilirsiniz.
Bir ihtiyacı küçük ve somut bir davranışla ilişkilendirin. Daha yakın bir arkadaşlık istiyorsanız, başkalarının sosyal çevresini izlemek yerine görüştüğünüz bir kişiye zaman ayırmayı düşünebilirsiniz. Bu her koşulda kolay veya yeterli olmayabilir. Örnek, başkasının sonucunu kopyalamakla kendi ihtiyacınıza uygun bir adım seçmenin farkını gösterir. Yaşam koşullarınız ve olanaklarınız planın içinde kalmalıdır.
Kendi geçmişinizle karşılaştırma yapmak da her zaman rahatlatıcı değildir. 'Geçen yıla göre mutlaka ilerlemeliyim' beklentisi yeni bir baskı oluşturabilir. Bu nedenle tek ölçütü daha fazla başarı veya sürekli gelişme yapmak zorunda değilsiniz. Dinlenme, bir ilişkiyi koruma veya zor bir dönemde günlük düzeni sürdürebilme gibi ihtiyaçları da dikkate alabilirsiniz. Amaç kendinize daha ayrıntılı ve adil bir değerlendirme alanı açmaktır.
Sosyal Medya Kullanımı Nasıl Gözden Geçirilebilir?
Sosyal medya kullanımınızın ardından ne yaşadığınızı gözlemleyebilirsiniz. Hangi hesaplarda uzun süre kalıyor, hangi içerikten sonra kendinizle ilgili sert yorumlar yapıyorsunuz? Yalnız uygulamada geçen dakikayı ölçmek bu deneyimi bütünüyle anlatmaz. İçeriğin niteliği ve onu hangi durumda izlediğiniz de önemlidir. Birkaç somut örnek, bütün sosyal medya kullanımınız hakkında genel bir yasak koymaktan daha açıklayıcı olabilir.
İsterseniz takip ettiğiniz içerikleri gözden geçirebilir, belirli hesapları sessize alabilir veya kullanım zamanınızı yeniden düzenleyebilirsiniz. Bu tercihler herkeste aynı etkiyi göstermez ve kıyaslamanın bütün nedenlerini ortadan kaldırmaz. Ekranı kapattığınızda kendinize ilişkin sert yargılar sürüyorsa yalnız uygulama ayarına odaklanmak yeterli olmayabilir. Hangi ihtiyacın veya düşüncenin tekrar ettiğini ayrıca değerlendirmek gerekir.
Görünüm, ilişkiler veya günlük yaşamınıza ilişkin kıyaslar yoğun sıkıntı yaratıyor, sosyal katılımınızı azaltıyor veya kendinize yönelik değersizlik yorumlarını sürekli hale getiriyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeyi düşünebilirsiniz. Görüşmeye bir paylaşımın ardından ne düşündüğünüzü ve ne yaptığınızı anlatan örnekle başlayabilirsiniz. Kıyaslamayı tamamen yok etme hedefi yerine, etkisini ve kişisel anlamını değerlendirmek daha somut bir başlangıçtır.
Sonuç
Kendini başkalarıyla kıyaslamak, görünen bir ayrıntıdan kendi yaşamınızın bütününe yönelik yargılar çıkardığınızda yorucu hale gelebilir. Görünen bilgiyle bilinmeyeni ayırmak ve kendi ihtiyacınızı somutlaştırmak üzerinde durulabilir. Sosyal medya düzenlemeleri bazı durumlarda yardımcı bir adım olabilir; tek çözüm olarak görülmemelidir. Kıyaslama yoğun sıkıntıya dönüşüyorsa bireysel danışmanlık kapsamında kendi örneklerinizle değerlendirme düşünülebilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendi durumunuz için görüşme talebi oluşturabilirsiniz.
