Duyguları bastırmak ve düzenlemek aynı şey değildir. Duyguyu fark etmek, neye ihtiyaç duyulduğunu anlamak ve davranışın zamanını seçmek birlikte ele alınabilir.
Üzüldüğünüz bir anda işinize devam etmek veya öfkeliyken hemen yanıt vermemek zorunda kalabilirsiniz. Bu, tek başına duygunuzu yok saydığınız anlamına gelmez. Öte yandan ne hissettiğinizi sürekli önemsizleştirmek de farklı bir deneyimdir. Yazı bu ayrımı gündelik örneklerle ele alır. Çiftler arasında susarak iletişimi kesme konusunu ayrıntılı biçimde tekrar etmez. Amaç bütün duyguları hemen dışa vurmak değil, duyguyla nasıl ilişki kurduğunuzu ve davranış seçeneklerinizi daha açık anlamaktır.
Duyguları Bastırmak Ne Anlama Gelir?
Bastırma kelimesi gündelik dilde farklı anlamlarda kullanılabilir. Bir duygunun görünür ifadesini tutmak, onu kendinden bile saklamaya çalışmak veya 'Bunu hissetmemeliyim' diye kendini zorlamak aynı deneyim değildir. Önce neyi kastettiğinizi somutlaştırmak gerekir. Duyguyu fark ediyor ama uygun zamanı bekliyor musunuz, yoksa ne hissettiğinizi düşünmeye hiç alan bulamıyor musunuz? Tek bir davranışa bakarak içeride ne yaşandığı kesin olarak anlaşılamaz. Her sessizlik veya sakin görünüm aynı anlama gelmez.
Örneğin zor bir haber aldınız ve o anda sürdürmeniz gereken bir görev var. Duygunuzu fark ederek daha sonra destek almayı planlamanızla, 'Buna üzülmeye hakkım yok' deyip her defasında konuyu kapatmanız farklıdır. Bu örnek herkes için bir değerlendirme ölçütü değildir. Zaman, güvenlik ve ortamın koşulları önemlidir. Duyguyu ifade edememenin nedeni bazen uygun ve güvenli bir alanın bulunmaması olabilir. Sorunu yalnız kişinin yeterince açık olmamasıyla açıklamak, çevrenin etkisini gözden kaçırabilir.
Duygu Düzenlemek Bastırmaktan Nasıl Ayrılır?
Duygu düzenleme, bir duyguyu hiç yaşamamak veya bütün yoğunluğunu hemen ortadan kaldırmak anlamına gelmez. Ne hissettiğinizi fark etmek, durumu anlamak ve davranışınızı nasıl seçeceğinizi değerlendirmek bu çerçevede ele alınabilir. Duyguyla davranış aynı şey değildir. Öfkeli hissetmekle birine hakaret etmek farklıdır; üzüntüyü fark etmekle bütün gün ne yapacağınıza dair tek bir karar vermek de aynı değildir. Bir duygunun varlığı, ona eşlik eden her davranışı zorunlu veya uygun kılmaz.
Oxford Health NHS'nin güçlü duygularla baş etmeye ilişkin rehberi, duyguları tanımaya ve güvenli ifade biçimlerini değerlendirmeye yer verir. Bu, her durumda tek bir tekniğin uygun olacağını göstermez. Bazen bir durumu yeniden düşünmek, bazen pratik bir ihtiyacı karşılamak veya uygun bir kişiyle konuşmak gündeme gelebilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu kendi koşullarınızla değerlendirilmelidir. Düzenlemeyi her zaman sakin görünmek şeklinde tanımlamak, yaşanan güçlüğün görünür olmamasını yeterli saymaya yol açabilir.
Duygunun Adını Koymak Neden Önemlidir?
Duyguyu adlandırmak yaşadığınızı daha ayrıntılı anlatmaya yardımcı olabilir. Yalnız 'Kötüyüm' demek yerine kırgınlık, kaygı, üzüntü veya öfke gibi kelimelerden hangisinin yakın geldiğini düşünebilirsiniz. Tek bir doğru kelime bulmanız gerekmez. Aynı anda birden fazla duygu bulunabilir veya henüz ne hissettiğinizi ayıramayabilirsiniz. 'Bir şey var ama adını koyamıyorum' demek de paylaşılabilecek bir bilgidir. Kendinize zorla bir cevap üretmek yerine belirsizliği koruyabilirsiniz.
Duyguyla düşünceyi de ayırmaya çalışabilirsiniz. 'Beni önemsemiyor' bir yorum olabilir; buna kırgınlık veya kaygı eşlik edebilir. Bu ayrım yorumun mutlaka yanlış olduğunu veya duygunun önemsiz olduğunu söylemez. Ne olduğunu daha açık anlatmayı sağlar. Bedensel gerginlik veya uzaklaşma isteği de fark edilebilir; fakat tek bir bedensel duyum belirli bir duyguyu ya da nedeni kanıtlamaz. Sağlıkla ilgili kaygı verici yakınmalar varsa uygun tıbbi değerlendirme ayrıca gözetilmelidir.
Duyguyu İfade Etmenin Zamanı Ve Biçimi Nasıl Seçilir?
Bir duyguyu kabul etmek, onu geldiği anda herkese anlatmak zorunda olmak değildir. Ortamın güvenliği, karşınızdaki kişinin kapasitesi ve sizin hazır olup olmadığınız önemlidir. Örneğin bir toplantıda kırıldığınızı fark edip konuyu daha sonra uygun bir kişiyle konuşabilirsiniz. İfade zamanını seçmekle duygunun varlığını inkâr etmek farklıdır. Ancak 'Sonra bakarım' diyerek her seferinde konuyu kapatıyorsanız, sonraya gerçekten bir alan açılıp açılmadığını değerlendirmek yararlı olabilir.
İfade biçimi de seçilebilir. Olayı ve etkisini somut biçimde anlatmak, duygunun yoğunluğunu bir başkasına saldırarak göstermeye göre farklı bir yol sunar. 'Bu söz söylendiğinde kırıldım' cümlesi kendi yaşantınızı belirtir. Bu ifade karşı tarafın mutlaka anlayışlı davranacağını garanti etmez. Tehdit, şiddet veya baskı olan bir ortamda daha iyi cümle kurmak tek başına yeterli değildir. Önce güvenlik ve uygun destek değerlendirilmelidir; kişinin duygusunu açıklaması için kendisini riske atması beklenmemelidir.
Duygularla Baş Etmekte Zorlanınca Ne Yapılabilir?
Duygular çok yoğun geldiğinde kendinizi yargılamadan neye ihtiyaç duyduğunuzu anlamaya çalışabilirsiniz. Bir süre durmak, güvenli bir ortam bulmak veya güvendiğiniz biriyle konuşmak seçenek olabilir. Bunlar herkeste aynı etkiyi gösteren çözümler değildir. İçinde bulunduğunuz durumun gerçek bir pratik sorunu varsa bunun da ele alınması gerekir. Duyguyla çalışmak, dış koşulları hiç değiştirmeden bütün sorumluluğu kişinin kendini sakinleştirmesine yüklemek anlamına gelmemelidir.
Tekrarlayan yoğun duygular günlük işlevleri, ilişkileri veya güvenliği belirgin biçimde etkiliyorsa kişisel değerlendirme düşünülebilir. Bir ruh sağlığı uzmanına ne olduğunu, nasıl hissettiğinizi ve sonrasında ne yaptığınızı anlatan bir örnekle başvurabilirsiniz. Duygunuzu adlandıramıyorsanız bunu da söyleyebilirsiniz. Destek almak, yanlış hissettiğinizin kanıtı değildir. Amaç bir duyguyu yasaklamak veya her durumda aynı tepkiyi vermek değil, kendi deneyiminize uygun seçenekleri ve ihtiyaçları anlamaktır.
Sonuç
Duyguları bastırmak ve düzenlemek arasındaki fark, yalnız dışarıdan nasıl göründüğünüzle anlaşılamaz. Duyguyu fark etmek, ifade için uygun zamanı seçmek ve davranışı değerlendirmek birlikte ele alınabilir. Her duyguyu hemen paylaşmak ya da hiç hissetmemek zorunda değilsiniz. Süren ve belirgin zorlanmada bireysel danışmanlık kapsamında kişisel değerlendirme düşünülebilir. Güvenlik, gerçek yaşam koşulları ve gerekli sağlık değerlendirmesi ayrıca gözetilmelidir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendi durumunuz için görüşme talebi oluşturabilirsiniz.
